पाठ्यक्रम
प्रवेशिका (कक्षा 1–5) एवं प्रथमा परीक्षा (कक्षा 6–8) का संस्कृत पाठ्यक्रम
प्रवेशिका — कक्षा 1 से 5
प्रवेशिका प्रथमा (कक्षा 1)
श्रुतिपाठः
- 1अभिलाषः (गीतम्)
- 2अक्षरमाला (गीतम्)
- 3चित्रांकनयुक्तवर्णमाला
- 4चटका (गीतम्)
- 5मात्राज्ञानम्
- 6अक्षराणि संयुक्तवर्णाश्च
- 7टप् टप्, गप् गप् (गीतम्)
- 8व्यवहारसंस्कृतम्
प्रवेशिका द्वितीया (कक्षा 2)
स्मृतिपाठः
- 1नीतिशिक्षा (गीतम्)
- 2सदाचारशिक्षा (गीतम्)
- 3वचनज्ञानम्
- 4सूर्योदयः (गीतम्)
- 5अकारान्त–आकारान्तज्ञानम्
- 6संख्याज्ञानम्
- 7गोमाता (गीतम्)
- 8व्यवहारसंस्कृतम्
प्रवेशिका तृतीया (कक्षा 3)
- 1सैन्यगीतम्
- 2घटी (गीतम्)
- 3माहेश्वरसूत्राणि
- 4संज्ञाशब्दाः
- 5सर्वनाम (दूरसमीपबोधकम्)
- 6प्रतिज्ञा (गीतम्)
- 7एतत्, तत्
- 8अस्मद्, युष्मद्, तत् (त्रिषु लिंगेषु)
- 9पुरुषज्ञानम्
- 10व्यवहारसंस्कृतम्
प्रवेशिका चतुर्थी (कक्षा 4)
- 1मातृभूमिवन्दना (गीतम्)
- 2अनुशासनम् (गीतम्)
- 3वर्णानाम् उच्चारणस्थानम्
- 4लोट्लकारः (आज्ञा–प्रार्थनादिषु अर्थेषु लोट्)
- 5लङ्लकारः (भूतकालः परस्मैपदम्)
- 6भारतभक्ताः (गीतम्)
- 7विधिलिङ्लकारः (विध्यर्थकालः) एवञ्च लृट्लकारः (भविष्यत्कालः)
- 8प्रथमा द्वितीया च विभक्तिप्रयोगः
- 9तृतीया चतुर्थी च विभक्तिप्रयोगः
- 10व्यवहारसंस्कृतम्
प्रवेशिका पञ्चमी (कक्षा 5)
- 1तेन किम् (गीतम्)
- 2भवान् भवती च (आदरसूचकसर्वनाम)
- 3संख्यावाचकेषु लिंगभेदः
- 4हस्ती हस्ती (गीतम्)
- 5पञ्चमी विभक्तिप्रयोगः
- 6षष्ठी विभक्तिप्रयोगः
- 7सप्तमी विभक्तिप्रयोगः
- 8सम्बोधनज्ञानम्
- 9चटक! चटक! (गीतम्)
- 10व्यवहारसंस्कृतम्
प्रथमा परीक्षा — कक्षा 6 से 8
प्रथमा — प्रथम वर्ष
कक्षा 6 समकक्ष
प्रथम प्रश्नपत्रम्
अनिवार्य व्याकरण एवं साहित्य
- 1मूलरामायणम् (प्रारम्भिकाः 30 श्लोकाः)25
- 2हितोपदेशः (मित्रलाभात् प्रारम्भिककथाद्वयम्)25
- 3लघुसिद्धान्तकौमुदी (आदितः पञ्चसन्ध्यन्तम्)50
द्वितीय प्रश्नपत्रम्
व्यावसायिक संस्कृत
अधोलिखितेषु विषयेषु एकम् चयनीयम् —
- स्वस्तिवाचनम्, पुरुषसूक्तम्, संस्कारपरिचयः, सन्ध्योपासनं च (संस्कार 1 से 5)75
- मौखिकी25
- बृहद्वाक्यहडाचक्रम् (वार–नक्षत्र–राशिप्रकरणानि)75
- मौखिकी25
- वक्तृलक्षणम्75
- सुभाषितानि (25 श्लोकानाम् व्याख्या)25
- नीतिश्लोकाः (प्रारम्भस्य 20 श्लोकानाम् अर्थः)
- योगपरिचयः – पातञ्जलयोग, गीतोक्तपरिभाषा75
- प्रायोगिकाभ्यासाः – मेरूदण्डाभ्यासः, सूर्यनमस्कारः, उज्जायी प्राणायामः, भ्रामरी प्राणायामः25
- आयुर्वेदस्य परिभाषाः15
- आयुर्वेदस्य संक्षिप्त परिचयः15
- अष्टांग आयुर्वेदस्य विभाजनम् एवं परिचयः15
- षड्रसवर्णनम्15
- उदाहरणम्मधुर – सीताफल, गन्ना · अम्ल – संतरा, नीबू · लवण – नमक · कटु – कालीमिर्च, अदरक · तिक्त – नीम, गिलोय · कषाय – कपित्थ, बेल, फिटकरी15
- प्रायोगिकपरीक्षणविषयकप्रश्नाः25
तृतीय प्रश्नपत्रम्
सामान्य हिन्दी / अंग्रेजी
प्राच्यसंस्कृतविद्यालयानाम् कृते निर्मितपाठ्यक्रमानुसारेण
हिन्दी (50 अंक)
- अभियान गीत (कविता)
- खरा इंसान (कहानी)
- हेलन केलर (जीवनी)
- नीति के दोहे (कविता)
- समय नियोजन (निबंध)
- अमर शहीद भगत सिंह के पत्र (पत्र)
- छत्तीसगढ़ का वैभव (निबंध)
- हम पंछी उन्मुक्त गगन के (कविता)
- शहीद की माँ (एकांकी)
- हार की जीत (कहानी)
- आलसीराम (व्यंग्य)
व्याकरण / रचना:
• पत्र लेखन
• निबंध लेखन
• व्याकरण – समानार्थी, पर्यायवाची, विलोम, समानोच्चारित शब्द, समूहों के लिए एक शब्द, विराम चिन्ह, तत्सम–तद्भव शब्द, उपसर्ग एवं प्रत्यय, कारक, विशेषण, मुहावरे एवं लोकोक्तियाँ, संधि।
English (50 अंक)
- Conversation
- Mr. Sun Goes on a Holiday
- A Masai Home
- Jolly Kittens
- Pretending
- The Hare on the Moon
- Jagatu-the-Gardener
- Left in Charge
- In the Heart of a Seed
- Gopal Bhand and Mahagyani
चतुर्थ प्रश्नपत्रम्
सामाजिक विज्ञान
छत्तीसगढ़ पाठ्यपुस्तक निगम द्वारा प्रकाशित — कक्षा 6
पंचम प्रश्नपत्रम्
विज्ञान
छत्तीसगढ़ पाठ्यपुस्तक निगम द्वारा प्रकाशित — कक्षा 6
षष्ठ प्रश्नपत्रम्
गणित
छत्तीसगढ़ पाठ्यपुस्तक निगम द्वारा प्रकाशित — कक्षा 6
प्रथमा — द्वितीय वर्ष
कक्षा 7 समकक्ष
प्रथम प्रश्नपत्रम्
अनिवार्य व्याकरण एवं साहित्य
- 1मूलरामायणम् (31 श्लोकतः 60 श्लोकपर्यन्तम्)25
- 2हितोपदेशः (मित्रलाभात् तृतीय-चतुर्थकथाद्वयम्)25
- 3लघुसिद्धान्तकौमुदी (अजन्तपुल्लिङ्गमारभ्य अव्ययप्रकरणान्तम्)50
द्वितीय प्रश्नपत्रम्
व्यावसायिक संस्कृत
अधोलिखितेषु विषयेषु कोऽपि एकम् चयनीयम् —
- गणेशाम्बिकयोः पूजनम्, पुण्याहवाचनम् (संस्कार 6 से 11)75
- मौखिकी25
- बृहद्वाक्यहडाचक्रम् – पण्डित अवधबिहारी रचितम् (विवाह, यात्रा प्रकरणानि)75
- मौखिकी25
- द्वितीय अध्यायः सांख्ययोगः – श्रीमद्भगवद्गीता75
- सुभाषितानि – पञ्चदश श्लोकाः (सुभाषितशास्त्री उपदेशपर्यन्तम्)25
- योगतारावली – आदिशंकराचार्यकृता75
- प्रायोगिकाभ्यासाः1. पवनमुक्तासनक्रमः (सन्धिव्यायामः) · 2. आसनानि – सुखासनं, स्वस्तिकासनं, भद्रासनं, गोमुखासनं, अर्द्धपद्मासनं (वीरासनं), समासनं च · 3. प्राणायामाः – अनुलोम, विलोम, उज्जायी, भ्रामरी25
- आयुर्वेदस्य परिचयः15
- पंचमहाभूत परिचयः (आकाश, वायु, अग्नि, जल, पृथ्वी)15
- त्रिदोष परिभाषा (वात, पित्त, कफ परिचयः)15
- सप्तधातु परिचयः एवं तेषाम् मुख्य कार्यः15
- सामान्य द्रव्य परिचयः (त्रिफला, निंब, गिलोय, तुलसी, कालीमिर्च)15
- प्रायोगिकपरीक्षणविषयकप्रश्नाः25
तृतीय प्रश्नपत्रम्
सामान्य हिन्दी / अंग्रेजी
प्राच्यसंस्कृतविद्यालयानाम् कृते निर्मितपाठ्यक्रमानुसारेण
हिन्दी (50 अंक)
- कुछ और भी हूँ (कविता)
- भिखारिन (कहानी)
- सौर ऊर्जा (निबंध)
- वर्षा बहार (कविता)
- कांगेर घाटी का प्राकृतिक वैभव (निबंध)
- मानसरोवर यात्रा (यात्रा वृत्तांत)
- शहीद बकरी (कहानी)
- सुभाष चंद्र बोस का पत्र (पत्र)
- सितारों से आगे (जीवन चरित्र)
- शतरंज में मात (एकांकी)
व्याकरण / रचना:
• व्याकरण – विशेषण, क्रिया, क्रिया विशेषण, उपसर्ग एवं प्रत्यय, संधि, समास, अनेकार्थी शब्द, एक से अधिक शब्दों के लिए एक शब्द, मुहावरे एवं लोकोक्तियाँ, विराम चिन्ह।
English (50 अंक)
- Only God can Make a Tree
- The Missing Whistle
- Hand Care
- Hard to Believe
- Unity Is Strength
- Jimmy Jet and His TV Set
- Hobble-Bobble
- Dear Diary
- Unfriendly Nature
- The Great Sculler
चतुर्थ प्रश्नपत्रम्
सामाजिक विज्ञान
छत्तीसगढ़ पाठ्यपुस्तक निगम द्वारा प्रकाशित — कक्षा 7
पंचम प्रश्नपत्रम्
विज्ञान
छत्तीसगढ़ पाठ्यपुस्तक निगम द्वारा प्रकाशित — कक्षा 7
षष्ठ प्रश्नपत्रम्
गणित
छत्तीसगढ़ पाठ्यपुस्तक निगम द्वारा प्रकाशित — कक्षा 7
प्रथमा — तृतीय वर्ष
कक्षा 8 समकक्ष
प्रथम प्रश्नपत्रम्
अनिवार्य व्याकरण एवं साहित्य
- 1मूलरामायणम् (61 श्लोकतः समाप्तिं यावत्)25
- 2हितोपदेशः (मित्रलाभात् पञ्चमी-षष्ठी कथाद्वयम्)25
- 3लघुसिद्धान्तकौमुदी (ष्वादिप्रकरणम्)50
द्वितीय प्रश्नपत्रम्
व्यावसायिक संस्कृत
अधोलिखितेषु विषयेषु कोऽपि एकम् चयनीयम् —
- षोडशमातृकापूजनम्, सप्तघृतमातृकापूजनम्75
- नवग्रह-पूजनम्, नान्दीश्राद्धम्, संस्कारपरिचयः (12 से 16), मौखिकी25
- अथ वधूप्रवेशः, अथ द्विरागमनम्, द्वयांगप्रकरणम्, मिश्रप्रकरणम् (बृहद्वाक्यहडाचक्रम्)75
- मौखिकी25
- भक्तियोगः (श्रीमद्भगवद्गीता)75
- सुभाषित-साहस्री (उपवासतः गुणनिन्दापर्यन्तम्)25
- पातञ्जलयोगसूत्रम् – क्रियायोगः, अष्टाङ्गयोगः75
- घेरण्डसंहिता – द्वितीय उपदेशः, आसनपरिचयः; प्रायोगिकाभ्यासाः1. आसनानि – अर्धहलासनं, पूर्णहलासनं, भुजंगासनम्, एकपादशलभासनं, सरलधनुरासनं, मकरासनं, निरालम्बासनं, उष्ट्रासनं, ताडासनं, कोणासनञ्च · 2. प्राणायामाः – अनुलोम, विलोम, उज्जायी, शीतली, भ्रामरी25
- आयुर्वेदीयस्वस्थ्यवृत्तम्15
- स्वास्थ्यपरिचर्चा10
- स्वस्थपुरुषस्य लक्षणम् (आचार्य चरक-सुश्रुताभ्याम्)15
- स्वस्थविधाने प्रमुखकारकाः (आहार-निद्रा-ब्रह्मचर्यमहत्वम्)15
- शरीरस्य सामान्य परिचयः10
- सामान्यद्रव्यपरिचयः (वटः, गूलरः, बिल्वः, पिप्पलः, आम्रः, जम्बूफलम्, कदलीफलम्, सीताफलम् आदि)10
- प्रायोगिकपरीक्षणविषयकप्रश्नाः25
तृतीय प्रश्नपत्रम्
सामान्य हिन्दी / अंग्रेजी
प्राच्यसंस्कृतविद्यालयानाम् कृते निर्मितपाठ्यक्रमानुसारेण
हिन्दी (50 अंक)
- कटुक वचन मत बोल (निबंध)
- साहस के पैर (कहानी)
- भारत के गौरव : राममूर्ति (जीवन–परिचय)
- नदी का रास्ता (कविता)
- मिनी महात्मा (कहानी)
- अब्राहम लिंकन का पत्र (पत्र)
- आतिथ्य (आत्मकथा)
- विजय–बेला (एकांकी)
व्याकरण / रचना:
• शब्द – शब्दार्थ, संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, अव्यय, क्रिया, वचन, लिंग।
• शब्द परिवर्तन – संज्ञा से विशेषण, क्रिया से संज्ञा, जातिवाचक से भाववाचक संज्ञा, विशेषण से संज्ञा बनाना; मुहावरे–कहावतें।
• शब्द प्रकार – तत्सम, तद्भव, देशज, विदेशी, विलोम, पर्यायवाची, अनेकार्थी, समानोच्चारित, शुद्ध/अशुद्ध शब्द।
• शब्द निर्माण – संधि, समास, प्रत्यय, उपसर्ग।
• वाक्य के भेद – वाक्य परिवर्तन।
• अलंकार – अनुप्रास, यमक, उपमा, रूपक, अतिशयोक्ति।
• विराम चिह्न – अल्पविराम, अर्ध-विराम, पूर्णविराम, प्रश्नवाचक, सम्बोधन चिह्न।
• रचना – वैयक्तिक एवं औपचारिक पत्र लेखन।
• निबंध – सामाजिक, वैज्ञानिक एवं महापुरुषों के जीवन-चरित्र पर एक पृष्ठ का निबंध; समसामयिक समस्याओं पर अनुच्छेद।
English (50 अंक)
- Water's for …
- Shoemaker and the Elves
- Measure for Measure
- The Tree that never Stopped Giving
- Beats in Memoir
- Children ask Kalam
- Sayani
- At School
- Dancing on
चतुर्थ प्रश्नपत्रम्
सामाजिक विज्ञान
छत्तीसगढ़ पाठ्यपुस्तक निगम द्वारा प्रकाशित — कक्षा 8
पंचम प्रश्नपत्रम्
विज्ञान
छत्तीसगढ़ पाठ्यपुस्तक निगम द्वारा प्रकाशित — कक्षा 8
षष्ठ प्रश्नपत्रम्
गणित
छत्तीसगढ़ पाठ्यपुस्तक निगम द्वारा प्रकाशित — कक्षा 8
पूर्वमध्यमा एवं उत्तरमध्यमा — कक्षा 9 से 12
प्रश्नपत्र योजना — पूर्वमध्यमा (कक्षा 9–10)
- 1अनिवार्य व्याकरण एवं साहित्य100
- 2शास्त्रीय विषय (एकम् चयनीयम्)100
- 3व्यावसायिक संस्कृत (एकम् चयनीयम्)100
- 4सामान्य हिन्दी / अंग्रेजी100
- 5सामाजिक विज्ञान100
- 6विज्ञान100
- 7गणित100
उत्तरमध्यमा (कक्षा 11–12) में भी सात प्रश्नपत्र होते हैं — अनिवार्य संस्कृत/व्याकरण-साहित्य, शास्त्रीय विषय, व्यावसायिक संस्कृत, सामान्य हिन्दी/अंग्रेजी आदि। पूर्ण विवरण नीचे PDF में।
विषय-चयन (एकम् चयनीयम्)
शास्त्रीय विषय (द्वितीय प्रश्नपत्र):
साहित्यम् · व्याकरणम् (नव्य / प्राच्य) · वेदः (ऋग्वेद, शुक्लयजुर्वेद, कृष्णयजुर्वेद, सामवेद, अथर्ववेद) · ज्योतिषम् · धर्मशास्त्रम् · पुराणेतिहासम् · दर्शनम्
व्यावसायिक संस्कृत (तृतीय प्रश्नपत्र):
पौरोहित्यम् (कर्मकाण्ड) · ज्योतिषशास्त्रम् · प्रवचनम् · योगदर्शनम् · आयुर्वेदः
पूर्ण पाठ्यक्रम (कक्षा 9–12)
डाउनलोडयदि पाठ्यक्रम ऊपर प्रदर्शित न हो, तो यहाँ क्लिक करके PDF खोलें।
गीतम् — गीत/पद्य पाठ · अंक = पूर्णांक · प्रामाणिक विवरण हेतु ऊपर दिया गया मूल पाठ्यक्रम PDF देखें।